Preminuo Džon D. Rokfeler IV: Nasljednik milijarderske dinastije koji je izabrao život među rudarima

Džon D. Rokfeler IV, poznatiji pod nadimkom Džej, član jedne od najpoznatijih i najbogatijih američkih porodica, preminuo je u 89. godini u svom domu u Vašingtonu. Iza sebe je ostavio dugu političku karijeru, obilježenu višedecenijskim radom u Senatu, ali i životnu priču koja se razlikovala od uobičajenog puta nasljednika velikog bogatstva.

Njegovu smrt potvrdila je porodica, a informaciju je javnosti prenijela njena predstavnica Šeli Rodžers.

Rokfeler je bio dvostruki guverner Zapadne Virdžinije, a potom je čak pet mandata proveo u Senatu Sjedinjenih Američkih Država. Tokom političkog djelovanja zalagao se za bolju zdravstvenu zaštitu, prava radnika, sigurnost rudara i podršku ratnim veteranima.

Iako je rođen u jednoj od najutjecajnijih američkih porodica, značajan dio života posvetio je zajednicama koje su se suočavale sa siromaštvom i teškim životnim uslovima.

Od bogatstva do života u rudarskim zajednicama

Džon D. Rokfeler IV rođen je 18. juna 1937. godine na Menhetnu. Bio je jedini sin Džona Dejvisona Rokfelera III i Blančet Feri Hoker Rokfeler, a njegovo porodično porijeklo povezivalo ga je s osnivačem naftne kompanije Standard Oil i jednim od najpoznatijih američkih milijardera.

Ipak, privilegije koje su dolazile uz prezime Rokfeler nisu bile dovoljne da odrede njegov životni put.

Tokom mladosti interesovao se za azijsku historiju, jezike i kulturu. Studirao je na Harvardu, gdje je diplomirao 1961. godine, a kasnije je nastavio obrazovanje na Univerzitetu Jejl, posvetivši se historiji Azije i kineskom jeziku.

Jedno od važnijih iskustava stekao je tokom boravka u Japanu, gdje je živio skromno, s ograničenim mjesečnim budžetom. Nakon toga pridružio se Mirovnom korpusu, a radio je i u američkom State Departmentu.

Prekretnica u njegovom životu dogodila se sredinom šezdesetih godina, kada je odlučio napustiti dotadašnje okruženje i priključiti se programu za pomoć siromašnim zajednicama.

Otišao je u Emons, malo mjesto u Zapadnoj Virdžiniji, u kojem su stanovnici živjeli u veoma teškim uslovima. Putna infrastruktura bila je slabo razvijena, rudnici su prestajali s radom, a brojne porodice zavisile su od socijalne pomoći.

Dolazak čovjeka s prezimenom Rokfeler izazvao je nepovjerenje među lokalnim stanovništvom. Mještani nisu znali šta mogu očekivati od čovjeka koji je odrastao u potpuno drugačijim okolnostima.

Njegovo prilagođavanje nije bilo jednostavno. Bilo mu je potrebno nekoliko mjeseci da uspostavi ozbiljniji kontakt sa stanovnicima i organizuje prvi zajednički sastanak.

Postepeno je počeo pokretati inicijative koje su imale za cilj poboljšanje svakodnevnog života. Pomogao je u organizaciji sportskih aktivnosti za djecu, pokrenuo udruženje građana, radio na ideji osnivanja biblioteke i zalagao se za bolju povezanost mjesta s većim gradovima.

Upravo to iskustvo usmjerilo ga je prema politici. Shvatio je da se problemi pojedinačnih zajednica ne mogu trajno rješavati bez promjena na nivou institucija.

Politički put u Zapadnoj Virdžiniji

Godine 1966. preselio se u Čarlston, glavni grad Zapadne Virdžinije, gdje je započeo ozbiljnije političko djelovanje. Ubrzo se uključio u Demokratsku stranku i počeo graditi političku karijeru.

Prije kandidature za guvernera obavljao je funkciju državnog sekretara Zapadne Virdžinije, a jedno vrijeme bio je i na čelu koledža West Virginia.

Prvi pokušaj da postane guverner završio je neuspjehom. Na izborima 1972. godine izgubio je od republikanca Arča A. Mura Mlađeg, kojeg su podržavali i predstavnici rudarske industrije.

Jedno od glavnih spornih pitanja tokom kampanje bila je površinska eksploatacija uglja. Rokfeler se protivio takvom načinu rudarenja zbog posljedica koje ostavlja na zemljište i okoliš, dok su njegovi protivnici tvrdili da bi njegova politika ugrozila radna mjesta i ekonomiju države.

Nakon poraza nije odustao od političkih ambicija. Ponovo se kandidirao četiri godine kasnije, a ovaj put je ostvario uvjerljivu pobjedu.

Na izborima 1976. godine osvojio je funkciju guvernera, a reizabran je i 1980. godine.

Tokom njegovog mandata Zapadna Virdžinija suočila se s ozbiljnim ekonomskim problemima. Nacionalna recesija posebno je pogodila industrijski i rudarski sektor, a nezaposlenost je u jednom trenutku dostigla približno 21 posto.

Vlada je zbog teške finansijske situacije morala provoditi budžetska ograničenja i smanjivati javnu potrošnju.

Tri decenije u američkom Senatu

Nakon dva mandata na čelu Zapadne Virdžinije, Rokfeler je odlučio nastaviti političku karijeru na saveznom nivou.

Na izborima 1984. godine kandidirao se za Senat SAD-a i pobijedio republikanskog protivkandidata Džona Rejsa. Tokom kampanje koristio je značajna vlastita finansijska sredstva, što je izazvalo kritike političkih protivnika.

Njegovo bogatstvo često je bilo tema javnih rasprava, a pojedini kritičari tvrdili su da mu finansijska moć daje nepravednu prednost u izbornim kampanjama. Rokfeler nije skrivao činjenicu da pripada najbogatijem krugu američkih političara.

U Senatu je proveo tri decenije, a građani Zapadne Virdžinije ponovo su mu ukazivali povjerenje na izborima 1990, 1996, 2002. i 2008. godine.

Tokom senatorske karijere predsjedavao je važnim odborima, uključujući odbore za trgovinu, obavještajne poslove i pitanja veterana.

Njegov politički profil bio je pretežno liberalan, a podržavao je zakone iz oblasti zdravstvene zaštite, zaštite okoliša i prava radnika. Istovremeno je snažno zagovarao nacionalnu sigurnost i unapređenje položaja američkih veterana.

Iako su se povremeno pojavljivale spekulacije da bi mogao pokušati osvojiti i predsjedničku funkciju, Rokfeler se nikada nije odlučio na takav korak.

Zanimljivo je da je još krajem šezdesetih godina imao priliku ući u Senat bez izborne kampanje. Nakon ubistva senatora Roberta F. Kenedija 1968. godine, njegov ujak Nelson Rokfeler, tadašnji guverner New Yorka, razmatrao je mogućnost da mu ponudi upražnjeno mjesto.

Džej je tu ponudu odbio i odlučio nastaviti vlastitim političkim putem u Zapadnoj Virdžiniji.

Od podrške ratu do kritike administracije

Jedan od važnijih dijelova njegove senatorske karijere odnosio se na vanjsku politiku i američku nacionalnu sigurnost.

Nakon terorističkih napada 11. septembra 2001. godine, u početku je podržao invaziju na Irak koju su predvodile Sjedinjene Američke Države. Tadašnja administracija predsjednika Džordža Buša opravdavala je vojnu intervenciju tvrdnjama da režim Sadama Huseina posjeduje oružje za masovno uništenje.

Međutim, nekoliko godina kasnije Rokfeler je, kao predsjedavajući Odbora za obavještajne poslove Senata, nadgledao izradu izvještaja koji je ozbiljno doveo u pitanje opravdanost takvih tvrdnji.

U dokumentu je navedeno da su najviši predstavnici američke administracije javnosti iznosili zaključke koji nisu bili potkrijepljeni obavještajnim podacima. Posebno je problematizovano povezivanje iračkog režima s napadima 11. septembra i organizacijom Al Kaida.

Nakon smrti senatora Roberta C. Birda 2010. godine, Rokfeler je postao senator s najdužim stažem iz Zapadne Virdžinije.

Nije se kandidirao za novi, šesti mandat, pa je u januaru 2015. godine napustio Senat.

Zalaganje za zdravstvo i zaštitu djece

Jedna od tema kojoj je posvetio značajan dio političkog rada bila je dostupnost zdravstvene zaštite.

Zajedno sa senatorom Edvardom M. Kenedijem podržavao je plan zdravstvene reforme koji su početkom devedesetih godina predstavljali predsjednik Bil Klinton i Hilari Klinton. Cilj je bio uspostavljanje sveobuhvatnijeg sistema zdravstvene zaštite za građane SAD-a, ali prijedlog nije dobio dovoljnu političku podršku.

Rokfeler je nastavio raditi na ovom pitanju i učestvovao u stvaranju programa CHIP, usmjerenog na zdravstveno osiguranje djece iz porodica s nižim prihodima.

Program je omogućio da veliki broj djece dobije pristup zdravstvenim uslugama koje njihove porodice ranije nisu mogle priuštiti.

Podržavao je i proširenje zdravstvene zaštite za veterane, uključujući usluge koje